ਗੋਦਨਾਮਾ (Adoption): ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਹੱਕ
ਹਿੰਦੂ ਗੋਦ ਅਤੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਐਕਟ (HAMA) 1956 ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਆਖਿਆ
ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੋਦ ਲੈਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦਾ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲੋਂ ਰਿਸ਼ਤਾ ਟੁੱਟ ਕੇ ਨਵੇਂ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਣਾ। ਗੋਦਨਾਮਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਬੱਚਾ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਹੱਕ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਸਕੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
1. ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਹੱਕ (Property Rights)
ਗੋਦ ਲਏ ਬੱਚੇ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ:
- ਨਵਾਂ ਪਰਿਵਾਰ: ਗੋਦ ਲਿਆ ਬੱਚਾ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਪਰਿਵਾਰ (Adoptive Family) ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿੱਚ 'ਸ਼੍ਰੇਣੀ-1' (Class-I) ਦਾ ਵਾਰਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- ਪੁਰਾਣਾ ਪਰਿਵਾਰ: ਗੋਦ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਮਾਪਿਆਂ (Natural Parents) ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।
- ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ: ਜੇਕਰ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਗੋਦ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਕੋਈ ਜਾਇਦਾਦ ਮਿਲ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸਦੀ ਮਾਲਕੀ ਰਹੇਗੀ।
2. ਗੋਦ ਲੈਣ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸ਼ਰਤਾਂ (Conditions)
| ਸ਼ਰਤ | ਵੇਰਵਾ |
|---|---|
| ਉਮਰ (Age) | ਬੱਚਾ 15 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ (ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਰਿਵਾਜ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾ ਦੇਵੇ)। |
| ਵਿਆਹ | ਬੱਚਾ ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। |
| ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ | ਗੋਦ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। |
3. ਗੋਦ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਦਲਾਅ (Process Flow)
ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਪਰਿਵਾਰ
ਸਾਰੇ ਹੱਕ ਖਤਮ
ਸਾਰੇ ਹੱਕ ਖਤਮ
➔
ਗੋਦ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਪਰਿਵਾਰ
ਸਾਰੇ ਹੱਕ ਸ਼ੁਰੂ
ਸਾਰੇ ਹੱਕ ਸ਼ੁਰੂ
4. ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਫਰਕ
- ਪੁਰਾਣਾ ਨਿਯਮ: ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਲੜਕਿਆਂ ਨੂੰ ਗੋਦ ਲੈਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗੋਦ ਲੈਣ ਲਈ ਕਈ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਸਨ।
- ਨਵਾਂ ਨਿਯਮ (HAMA 1956): ਹੁਣ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਵੀ ਗੋਦ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਕੁਆਰੀ ਔਰਤ ਜਾਂ ਵਿਧਵਾ ਵੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੱਚਾ ਗੋਦ ਲੈ ਸਕਦੀ ਹੈ।
- CARA ਗਾਈਡਲਾਈਨਜ਼ (New): ਹੁਣ ਗੋਦ ਲੈਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਆਨਲਾਈਨ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਰੋਕੀ ਜਾ ਸਕੇ।
5. ਖ਼ਾਸ ਪਾਬੰਦੀਆਂ (Must Know)
- ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਲੜਕਾ ਗੋਦ ਲੈਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਪੋਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
- ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਲੜਕੀ ਗੋਦ ਲੈਣੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਆਪਣੀ ਕੋਈ ਧੀ ਜਾਂ ਪੋਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।
- ਉਮਰ ਦਾ ਫਰਕ: ਜੇਕਰ ਮਰਦ ਲੜਕੀ ਗੋਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਔਰਤ ਲੜਕਾ ਗੋਦ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 21 ਸਾਲ ਦਾ ਫਰਕ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Monty Cyber Cafe ਐਕਸਪਰਟ ਸਲਾਹ:
ਸਿਰਫ਼ ਰਸਮਾਂ ਨਾਲ ਗੋਦ ਲਿਆ ਬੱਚਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਾਰਸ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਹੱਕ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ "ਰਜਿਸਟਰਡ ਗੋਦਨਾਮਾ" (Registered Adoption Deed) ਹੋਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਗੋਦਨਾਮਾ ਰਜਿਸਟਰਡ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਦਾਲਤ ਉਸਨੂੰ ਸਹੀ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕੋਈ ਉਸਨੂੰ ਗਲਤ ਸਾਬਤ ਨਾ ਕਰ ਦੇਵੇ।
Monty Cyber Cafe - ਵਿਰਾਸਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਸਮਝ।