ਇੰਤਕਾਲ (Mutation) ਦੀਆਂ 23 ਕਿਸਮਾਂ: ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਜਾਣਕਾਰੀ
1. ਬੈਨਾਮਾ (Sale Deed)
ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਮਾਲਕ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਪੈਸਿਆਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਨ: ਸੁਖਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ 2 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਪਰਮਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ ਵੇਚੀ।
2. ਰਹਿਨ (Mortgage with Possession)
ਜਦੋਂ ਮਾਲਕ ਜ਼ਮੀਨ ਗਿਰਵੀ ਰੱਖ ਕੇ ਪੈਸੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਵੀ ਦੂਜੀ ਧਿਰ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਨ: ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੋਂ 5 ਲੱਖ ਲੈ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਰਹਿਨ ਰੱਖੀ।
3. ਫਿਕਾਈ ਰਹਿਨ (Addition to Mortgage)
ਜੇਕਰ ਰਹਿਨ ਰੱਖੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਮਾਲਕ ਉਸੇ ਬੰਦੇ ਤੋਂ ਹੋਰ ਪੈਸੇ ਲੈ ਲਵੇ। ਹੁਣ ਜ਼ਮੀਨ ਉਹੀ ਰਹੇਗੀ ਪਰ ਰਕਮ ਵਧ ਜਾਵੇਗੀ।
4. ਰਹਿਨ ਦਰ ਰਹਿਨ (Sub-Mortgage)
ਜਿਸ ਕੋਲ ਜ਼ਮੀਨ ਰਹਿਨ ਪਈ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਰਹਿਨ ਰੱਖ ਦੇਵੇ।
5. ਫੱਕ-ਉਲ-ਰਹਿਨ (Redemption)
ਕਰਜ਼ਾ ਮੋੜ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਰਹਿਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾਉਣਾ।
6. ਬੈ ਹੱਕ ਮੁਰਤਹਿਨੀ (Sale to Mortgagee)
ਜਿਸ ਕੋਲ ਜ਼ਮੀਨ ਰਹਿਨ ਸੀ, ਜੇਕਰ ਮਾਲਕ ਉਸੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੇਚ ਦੇਵੇ।
7. ਬੈ ਬਕਾਇਆ ਰਹਿਨ
ਰਹਿਨ ਹੋਈ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤੀਜੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਵੇਚਣਾ, ਜਿੱਥੇ ਖਰੀਦਦਾਰ ਪੁਰਾਣਾ ਕਰਜ਼ਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
8. ਬੈ ਤਕਮੀਲੀ
ਅਦਾਲਤੀ ਡਿਗਰੀ ਜਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇੰਤਕਾਲ।
9. ਵਿਰਾਸਤ ਰਜਿਸਟਰਡ ਵਸੀਅਤ
ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਜਿਸਟਰਡ ਵਸੀਅਤ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਰਸ ਬਣਾਉਣਾ।
ਉਦਾਹਰਨ: ਸ. ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਸੀਅਤ ਮੁਤਾਬਕ ਜ਼ਮੀਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੋਤੀ ਕੋਮਲਪ੍ਰੀਤ ਦੇ ਨਾਂ ਹੋਈ।
10. ਵਿਰਾਸਤ (ਕੁਰਸੀਨਾਮਾ)
ਬਿਨਾਂ ਵਸੀਅਤ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਾਰਸਾਂ (ਪੁੱਤਰ, ਧੀ, ਵਿਧਵਾ) ਦੇ ਨਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ।
11. ਵਿਰਾਸਤ (ਵਸੀਅਤ ਖਾਨਗੀ)
ਸਾਦੀ ਜਾਂ ਘਰੇਲੂ ਵਸੀਅਤ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਮਾਲਕੀ ਤਬਦੀਲ ਹੋਣਾ।
12. ਹਿਬਾਨਾਮਾ (Gift)
ਬਿਨਾਂ ਪੈਸੇ ਦੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇਣਾ।
ਉਦਾਹਰਨ: ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਆਪਣੇ ਭਤੀਜੇ ਰੋਹਨ ਨੂੰ ਹਿਬਾ ਕੀਤੀ।
13. ਅਫਰਾਜ ਨਾਮਾ
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਾਲਕ 7 ਸਾਲ ਤੋਂ ਗਾਇਬ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਹੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ।
14. ਪੱਟਾਨਾਮਾ (Lease)
ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ (99 ਸਾਲ ਜਾਂ ਵੱਧ) ਲਈ ਕਿਰਾਏ ਜਾਂ ਲੀਜ਼ 'ਤੇ ਦੇਣਾ।
15. ਪੱਟਾ ਮਨਸੂਖੀ
ਲੀਜ਼ ਦੀ ਮਿਆਦ ਖਤਮ ਹੋਣ 'ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਮੁੜ ਮਾਲਕ ਦੇ ਨਾਂ ਹੋਣਾ।
16. ਤਬਾਦਲਾ (Exchange)
ਦੋ ਮਾਲਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਸੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਖੇਤ ਬਦਲਣਾ।
17. ਖਾਨਗੀ ਤਬਾਦਲਾ
ਘਰੇਲੂ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਬਾਦਲਾ।
18. ਰਜਿਸਟਰਡ ਤਬਾਦਲਾ
ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟਰੀ ਰਾਹੀਂ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਤਬਾਦਲਾ।
19. ਤਕਸੀਮ (Partition)
ਸਾਂਝੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਅਲੱਗ ਕਰਨਾ।
20. ਤਕਸੀਮ ਖਾਨਗੀ
ਮਾਲਕਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਪੰਚਾਇਤੀ ਜਾਂ ਘਰੇਲੂ ਵੰਡ।
21. ਤਕਸੀਮ ਬਜ਼ਰੀਆ ਮਾਲ ਅਫਸਰ
ਜਦੋਂ ਮਾਲਕ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਹਿਮਤ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਰਾਹੀਂ ਕਰਵਾਈ ਵੰਡ।
22. ਸਨਦ ਤਕਸੀਮ
ਵੰਡ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਅੰਤਿਮ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ।
23. ਬ-ਹੁਕਮ ਅਦਾਲਤ ਦੀਵਾਨੀ
ਕੋਰਟ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਤਬਦੀਲੀ।