ਜਮ੍ਹਾਂਬੰਦੀ (ਫ਼ਰਦ) ਕੀ ਹੈ? ਜਮ੍ਹਾਂਬੰਦੀ ਦੇ 12 ਖਾਨਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਜਮ੍ਹਾਂਬੰਦੀ (Record of Rights) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ 5 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਪਟਵਾਰੀ ਵੱਲੋਂ ਨਵੀਂ ਜਮ੍ਹਾਂਬੰਦੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਫ਼ਰਦ ਪੜ੍ਹਨੀ ਸਿੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਹ ਪੋਸਟ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੈ।
ਜਮ੍ਹਾਂਬੰਦੀ ਦਾ ਨਮੂਨਾ (12 ਖਾਨੇ)
ਜਮ੍ਹਾਂਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 12 ਖਾਨੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਹਰ ਖਾਨੇ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ:
| ਖਾਨਾ ਨੰਬਰ | ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ |
|---|---|
| 1 | ਖੇਵਟ ਨੰਬਰ |
| 2 | ਖਤੌਨੀ ਨੰਬਰ |
| 3 | ਪੱਤੀ ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰ ਦਾ ਨਾਂ |
| 4 | ਮਾਲਕ ਦਾ ਨਾਂ |
| 5 | ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ ਦਾ ਨਾਂ |
| 6 | ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨ |
| 7 | ਖਸਰਾ ਨੰਬਰ |
| 8 | ਰਕਬਾ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਕਿਸਮ |
| 9 | ਲਗਾਨ (ਚਕੌਤਾ) |
| 10 | ਹਿੱਸਾ ਜਾਂ ਪੈਮਾਨਾ ਹਕੀਅਤ |
| 11 | ਮਾਮਲਾ |
| 12 | ਕੈਫੀਅਤ (ਖਾਸ ਨੋਟ) |
ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ
- ਖੇਵਟ ਨੰਬਰ (Khawat No): ਇਹ ਮਾਲਕਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਦਾ ਨੰਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮਾਲਕ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਨੰਬਰ ਵੀ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਖਤੌਨੀ ਨੰਬਰ (Khatauni No): ਇਹ ਕਾਸ਼ਤਕਾਰਾਂ (ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ) ਦਾ ਨੰਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਖੇਵਟ ਵਿੱਚ ਕਈ ਖਤੌਨੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
- ਖਸਰਾ ਨੰਬਰ (Khasra No): ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਹਰ ਇੱਕ ਟੁਕੜੇ ਨੂੰ ਜੋ ਖਾਸ ਨੰਬਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਖਸਰਾ ਨੰਬਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
- ਕੈਫੀਅਤ (Remarks): ਖਾਨਾ ਨੰਬਰ 12 ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਲਏ ਗਏ ਕਰਜ਼ੇ (Bank Loan), ਰਹਿਣ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਦਾਲਤੀ ਹੁਕਮਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵਾਧੂ ਜਾਣਕਾਰੀ: ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਜ਼ਮੀਨ ਨਵੀਂ ਖਰੀਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਪਹਿਲਾਂ ਖਾਨਾ ਨੰਬਰ 12 ਵਿੱਚ 'ਇੰਤਕਾਲ' (Mutation) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ 5 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਨਵੀਂ ਜਮ੍ਹਾਂਬੰਦੀ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਾਲਕ ਦਾ ਨਾਮ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਾਨਾ ਨੰਬਰ 4 ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨ (Source of Irrigation)
ਖਾਨਾ ਨੰਬਰ 6 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਕਿਵੇਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ:
- ਨਹਿਰੀ: ਜੇ ਪਾਣੀ ਨਹਿਰ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
- ਚਾਹੀ: ਜੇ ਪਾਣੀ ਖੂਹ ਜਾਂ ਟਿਊਬਵੈੱਲ ਰਾਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
- ਬਰਾਨੀ: ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਮੀਂਹ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ।
Monty Cyber Cafe Tip: ਆਪਣੀ ਜਮ੍ਹਾਂਬੰਦੀ ਕਢਵਾਉਣ ਸਮੇਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖਾਨਾ ਨੰਬਰ 12 (ਕੈਫੀਅਤ) ਜ਼ਰੂਰ ਚੈੱਕ ਕਰੋ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਕੋਈ ਬੈਂਕ ਲਿਮਿਟ ਜਾਂ ਲੋਨ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਰਿਹਾ।