ਮੁਸਾਵੀ (ਨਕਸ਼ੇ) ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਰੈਵੀਨਿਊ ਰਿਕਾਰਡ ਦੀ ਮੁਕੰਮਲ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਲਕੀਰ, ਫਿਰਨੀ ਅਤੇ ਸਿਹੱਦਾ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਜ਼ਮੀਨ-ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਖਰੀਦ-ਵੇਚ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਪਟਵਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ ਮੁਸਾਵੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਰ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਸਮਝਾਂਗੇ।
1. ਮੁਸਾਵੀ (Musavi) - ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੂਲ ਨਕਸ਼ਾ
ਮੁਸਾਵੀ ਉਹ ਮੂਲ ਨਕਸ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬੰਦੋਬਸਤ (Settlement) ਦੇ ਸਮੇਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਕੱਪੜੇ (ਲੱਠਾ) 'ਤੇ ਉਤਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹਰ ਇੱਕ ਕਿਆਰੀ ਅਤੇ ਨੰਬਰ ਖਸਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
2. ਮੁਰੱਬਾ ਲਾਈਨ ਅਤੇ ਬੁਰਜੀਆਂ (Section 20.1)
ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
- ਮੁਰੱਬਾ ਲਾਈਨ: ਇਹ ਲਾਈਨਾਂ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਖਿੱਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
- ਪੱਥਰ (ਬੁਰਜੀ): ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਲਾਈਨਾਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕੱਟਦੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ 6"×6"×18" ਸਾਈਜ਼ ਦਾ ਪੱਥਰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਦੱਬਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਹੱਦਾਂ ਸਹੀ ਰਹਿਣ।
3. ਫਿਰਨੀ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਦੇਹ (Section 20.2 - 20.5)
ਫਿਰਨੀ: ਪਿੰਡ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਜੋ ਰਸਤਾ (Road) ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 3 ਕਰਮ (ਲਗਭਗ 16.5 ਫੁੱਟ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਲਾਲ ਲਕੀਰ: ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਲਕੀਰ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਕੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਗੈਰ-ਖੇਤੀਬਾੜੀ (ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ) ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
4. ਸਿਹੱਦਾ ਅਤੇ ਤਿੱਕਾ (Boundary Marks)
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ:
- ਸਿਹੱਦਾ (Sihadda): ਉਹ ਬਿੰਦੂ ਜਿੱਥੇ 3 ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
- ਦੋਹੱਦਾ: ਜਿੱਥੇ 2 ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
- ਚੌਹੱਦਾ: ਜਿੱਥੇ 4 ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਇੱਕ ਥਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
5. ਵਾਧੂ ਜਾਣਕਾਰੀ: ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਿਣਤੀ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ
ਤੁਹਾਡੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਿਣਤੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ:
| ਯੂਨਿਟ (Unit) | ਬਰਾਬਰ ਹੈ |
|---|---|
| 1 ਕਰਮ | 5.5 ਫੁੱਟ (ਪੰਜ ਫੁੱਟ ਛੇ ਇੰਚ) |
| 1 ਸਰਸਾਹੀ | 1 ਕਰਮ × 1 ਕਰਮ |
| 1 ਮਰਲਾ | 9 ਸਰਸਾਹੀਆਂ (272.25 ਵਰਗ ਫੁੱਟ) |
| 1 ਕਨਾਲ | 20 ਮਰਲੇ |
| 1 ਕਿੱਲਾ (ਏਕੜ) | 8 ਕਨਾਲਾਂ |
6. ਕੂੜੀਆਂ ਅਤੇ ਅਧਾਰੇ (Common Plots)
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਛੱਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੂੜੀਆਂ ਉਹ ਥਾਂਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਰੂੜੀਆਂ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਗੋਹਾ ਸੁੱਟਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਨੰਬਰਾਂ ਨਾਲ ਦਰਜ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਬਜ਼ਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ।